Wyspa w fosie — skansen i muzeum regionalne

W samym środku Stade, kilka kroków od wałów, leży mała wyspa w fosie Burggraben. To pozostałość szwedzkiej twierdzy — i od ponad stu lat skansen, na który można wejść bez biletu i bez godzin otwarcia. Tuż obok, przy wale, stoi muzeum regionalne (Heimatmuseum) z 1904 roku.

Od bielnika do rawelinu

Zanim Szwedzi rozbudowali Stade w twierdzę, między późniejszymi bastionami Königsmarck i Gründel leżały bielnik miejski i bielnik prywatny: łąki, na których mieszkańcy wybielali w słońcu wyprane płótno. W 1662 roku powstały oba bastiony, a w latach 1692–1694 z reszty łąk usypano Bleicher-Ravelin — wysunięte dzieło forteczne w fosie. To właśnie dzisiejsza wyspa.

Do jej historii należy ciekawy epizod: latem 1773 roku getyngeński filozof i astronom Georg Christoph Lichtenberg ustawił tu swoje polowe obserwatorium, aby w ramach pomiarów kraju Hanoweru wyznaczyć geograficzne położenie Stade.

Łaźnia, gospoda, prom

Po zakończeniu użytkowania wojskowego wyspa zmieniała się krok po kroku: w 1825 roku urządzono tu łaźnię wojskową, w 1846 roku otwarto pierwszą gospodę, do której dopływało się wówczas tylko łodzią przewozową. Później most do ulicy Wiesenstraße i most pływający do Inselstraße połączyły wyspę z miastem. Już w 1891 roku miasto chciało kupić teren, ale zarząd wojskowy nadal wydzierżawiał go karczmarzowi Brauerowi.

Powstaje muzeum

Od 1903 roku istniały plany skansenu; w latach 1908/09 sprawę wziął w swoje ręce burmistrz Ado Jürgens, zarazem przewodniczący Towarzystwa Historyczno-Regionalnego. Gdy wdowa po karczmarzu wypowiedziała dzierżawę, miasto mogło w 1909 roku odkupić wyspę od wojska. Najpierw miała tu stanąć szkoła gospodarstwa domowego — wiercenia wykazały jednak torf do głębokości sześciu metrów i szkołę przeniesiono gdzie indziej. 1 kwietnia 1910 roku miasto oddało wyspę towarzystwu w dziedziczną dzierżawę.

Za projekt odpowiadali architekt Emil Högg i bremeński architekt krajobrazu Christian Roselius. W 1912 roku powstała gospoda na wyspie, tzw. Insel-Haus, przeniesiony dom z 1841 roku z Varel koło Scheeßel. W 1913 roku towarzystwo nabyło Altländer Haus, dom chłopski z 1733 roku z Huttfleth w Altes Land. W tym samym roku Insel-Haus spłonął — mimo to w 1914 roku oba budynki znów stały na wyspie.

Co można dziś zobaczyć

Sercem skansenu jest Altländer Haus: dom typu Kübbungshaus z sienią, częścią paleniskową i izbami, którego trzykrotnie wysunięty szczyt zdobi barwny mur ceglany. W sezonie letnim można go zwiedzić od środka za niewielką opłatą. Kolejne obiekty przybywały dopiero od 1967 roku: wiatrak koźlak z 1632 roku z Rethmar (1967), kierat z XVII wieku (1969), kamienny piec chlebowy (1970) oraz ozdobna brama z Twielenfleth z 1791 roku (1972). Jest też tzw. Immenzaun — ogrodzenie, jakie dawniej chroniło ule.

Insel-Haus spłonął doszczętnie 3 grudnia 1992 roku w wyniku podpalenia. Na jego miejscu w latach 1993/94 zrekonstruowano dom Himmelpforten nr 6, którego szczyt pochodzi z 1641 roku.

Muzeum regionalne przy wale

Niedaleko wyspy stoi Heimatmuseum, neogotycki budynek z cegły z 1904 roku. Należy do muzeów wymienianych w przeglądzie miasta — obok Schwedenspeicher-Museum nad portem hanzeatyckim, Kunsthaus przy Wasser West, statku muzealnego Greundiek i twierdzy Grauerort nad Łabą. Razem z wyspą tworzy zielony, cichy zakątek muzealny na skraju starego miasta, który wielu gości omija, bo nie leży przy porcie.

Najlepsze dojście: z wału, przez drewniany most. Kto przyjedzie latem, może zwiedzić Altländer Haus; tereny otwarte wyspy są dostępne przez cały rok.

Galeria